Amosou kuno! Kaka ng’at ma chiwo gik ma miyo pi bedo mayom, aseneno gi wang’a kaka gik matin ma ng’we ng’ar nyalo timo hono ne ink ma nigi pi -. Omiyo, we mondo wadonj e iye kendo wawuo kuom kaka gik ma miyo pi bedo maber medo tiyo maber mar ink ma nigi pi -.
Mokwongo, we wane ane ni ink ma nigi pi - en ang’o. Gibedo gi yiero ma ji ohero ahinya e ndalogi nikech girito alwora ka iporo gi ink ma nigi gik ma nyalo ketho piny -. Gitiyo gi pi kaka gik madongo ma ting’o gik ma kelo rangi kod gik mamoko ma medo rangi. Kata kamano, pi nigi pek mage owuon sama odwaro tiyo kod ink.
Achiel kuom weche madongo ma ink ma nigi pi - en ng’injo ma gin-go e wigi. Pi nigi tension maduong’ ahinya e wi lowo, ma nyiso ni ohero ng’injo e wi lowo kar ng’injo e wi lowo maromre. Mano nyalo miyo weche ma ok ondiki maber kendo ma ok yud duoko maromre mar goyo buge. Mano e kama gik ma kelo pi biroe.
Gik ma kelo pi, ma bende iluongo ni gik ma kelo pi, gin gik ma nigi giko ma ohero pi (ma ohero pi -) kod giko ma ok ohero pi (ohero pi -). Ka omedi e ink ma nigi pi -, gidwoko piny ng’injo ma ni e wi ink. Mano miyo ink nyalo landore mayot e wi gik ma itiyogo e goyo buge, bed ni en otas, plastik, kata gimoro amora ma itiyogo.
Wabiro nono maber kaka wachni tiyo. Ka ng’ato omedo gimoro ma miyo ink bedo gi pi, giko mar molekyul ma ok nyalo ng’ado pi ng’ado e wi gik ma ng’ato nyalo ng’ado e wi ink, to giko ma ok nyalo ng’ado pi pod odong’ e ink. Mano miyo bedo gi ng’injo matin ma dwoko piny ng’injo ma ni e kind ink kod gik ma itiyogo. Kaluwore gi mano, ink nyalo ng’injo maber kendo umo gik ma ni e wi gik moko maromre.
Ber machielo mar tiyo kod gik ma kelo pi e ink ma nigi pi - en loso maber kaka rangi nyalo landore. Pigment gin gik ma nigi rangi ma ni e ink ma miyo rangi mare. E ink ma nigi pi -, seche moko rangi nyalo pong’o kanyachiel, ma nyalo miyo rangi ok chalre kendo miyo ndiko bedo matin. Gik ma miyo rangi bedo mayom konyo e lando rangi ma ng’ato nigo e ink duto e yoo maromre.
Molekyule mag gik ma miyo ler bedo mayom orumo gik ma ng’ato nyalo ng’iyogo, ma geng’ogi mondo kik gibed kanyachiel. Mano miyo rangi ma itiyogo bedo maromre e ink, ma miyo rangi bedo maromre kendo bedo gi rangi maber. Bende, okonyo mondo kik gik ma ng’we ng’argo odong’ e bwo gik ma itiyogo bang’ kinde.
Koro, we wawuo kuom kaka gik ma ng’ato nyalo ng’ado e wi yo ma ng’ato nyalo ng’adogo ink ma nigi pi -. Ink ma nigi pi - kawo thuolo malach mondo otwo ka iporo gi ink ma nigi gik ma nyalo ng’injo - nikech pi ng’injo mos mos. Gik ma miyo pi bedo mayom nyalo miyo ng’ato obed mapiyo mar ng’ado pi.
Ka gidwoko piny ng’injo ma ni e wi ink, gik ma miyo pi bedo mayom miyo pi ma ni e inkno ng’injo mapiyo. Mano timore nikech ng’injo ma piny e wi ng’injo nyiso ni ng’injo mag pi nyalo ng’injo mayot e wi ink kendo donjo e yamo. Kaluwore gi mano, ink ng’ich mapiyo, ma en ber maduong’ ahinya e tije mag goyo buge mapiyo ahinya.
Kaachiel gi bero kinde mar ng’injo, gik ma ng’injo bende nyalo miyo ink omak maber e wi gik ma itiyogo. Ka ink nigi ng’injo maber, ok bi bedo gi nyalo mar ng’injo kata ng’injo. Mano en gima duong’ ahinya e tije ma ibiro tiyogo gi gik ma igoyo kata ma ibiro ketoe gik ma nyalo kethore.
Gima miyo pi bedo mayom konyo e loso winjruok motegno e kind ink kod gik ma itiyogo kuom dwoko piny teko ma gik ma itiyogo nigo. Mano miyo ink nyalo ng’injo maber e wi lowo kendo loso gik ma nyalo makogi maber.
To ere kaka inyalo yiero gik ma nyalo miyo ink mari ma nigi pi - obed maber? Nitie gik moko mang’eny ma nyaka wang’e. Mokwongo, nyaka ipar matut kuom kit gik ma ibiro tiyogo e goyo picha. Gik ma opogore opogore nigi gik ma opogore opogore mag ng’ado piny, kendo ibiro dwaro gimoro ma nyalo miyo ng’ato obed gi ng’ich ma nyalo dwoko piny ng’wech ma ni e wi gik ma ng’ato nyalo ng’ado.
Bende, nyaka ipar matut kuom kaka gik ma miyo pi bedo gi pi nyalo rwakore gi gik mamoko ma iketo e ink. Gik moko ma miyo ink bedo mayom nyalo timo gik moko gi gik mamoko ma ni e ink, ma nyalo kelo pek kaka ng’injo kata dwoko piny ng’injo. En gima duong’ mondo item gik ma itiyogo e loso ink mondo ine ni otiyo maber gi gik mamoko duto ma itiyogo.
E kambi marwa, wachiwo gik mathoth ma nyalo miyo pi obed mayom ma olosi ahinya ne ink ma nigi pi -. Gik ma watiyogo osetimnegi temo kendo onyisre ni gimedo tiyo maber gi ink ma nigi pi - e yore mopogore opogore. Kata ka igoyo buge e otas, plastik, kata gik mamoko, wan gi gimoro ma nyalo miyo pi opong’ gi pi ma nyalo pong’o dwaro mari.
Kapo ni idwaro ng’eyo mathoth kuom kaka gik ma watiyogo e ng’ado pi nyalo medo tiyo maber gi ink mari ma nigi pi -, inyalo ng’iyo4-temo. Oboke ni chiwo weche mathoth e wi gik ma watiyogo kod kaka gitiyo.
Kinde duto wamor mar wuoyo kodi kuom gik ma idwaro makende. Ka idwaro medo ber kod tich maber mar ink mari ma itiyogo gi pi -, kik ipar ni inyalo tudruok kode. Wanyalo tiyo kanyakla kodi mondo wayudi gik ma nyalo konyowa mondo wabed gi gik ma nyalo miyo wabed gi gombo mar goyo buge. Kata obedo ni en mar tich matin mar - mar goyo buge kata tich maduong' mar - mar loso buge, wan gi gik ma dwarore mondo itim.
E giko, gik ma miyo pi bedo mayom nigi tich maduong’ ahinya e bero tich maber mar ink ma nigi pi -. Gidwoko piny ng'injo mantie e wi gik moko, gimedo ng'injo mar pigment, gimiyo yo mar tuoyo mapiyo, kendo gimedo ng'injo. Ka iyiero gino ma nyalo miyo ler obed mayom, inyalo yudo ler maber moloyo, inyalo yudo kinde mapiyo mar loso ler, kendo yudo duoko ma ok lokre. Omiyo, ka in e chiro mar gik ma nyalo miyo pi obed mayom ne ink mari ma nigi pi -, gochnwa simu kata ornwa e-mail. Wabiro ka mondo wakonyi mondo iter tich mari mar goyo buge e rang’iny ma malo.
Oboke
- Smith, j. (2018). "Dhi nyime e Ink ma ochung'ne pi -". Oboke mar Teknoloji mar Goyo Oboke, 12 (3), 45 - 52.
- Joson, m. (2019). "Tich mar Gik ma Kelo Pi e Loso Ink". Oboke mar Nonro mar Ink, 20 (1), 10 - 18.
