Okay, jowetena! Kaka ng’at ma uso tep mag ng’ut, aseyudo penjo mang’eny e wi kaka tep mar ng’ut nyalo ketho ng’ut. Wadhi e wi wach ma kelo morni.
Mokwongo, ng’ol en ang’o? Got en kaka ringruok dwoko ka oyudo hinyruok, tuoche, kata ich wang'. Ochalo gi sistem mar alarm ma riembo kendo loso tishu mokethore. Ka iyudo hinyruok, dendi oroga nyiriri marachar mag remo kod gik mamoko e kama ohinyre no. Mae nyalo kelo ranyisi mapile mag kuot: bedo makwar, liet, liet, kod lit.
Koro, wawe mondo wawuo kuom tepi mar ng’ut. Tep mar ng’injo, ma bende iluongo ni tep mar ng’injo, en tep ma ng’injo kendo ma ng’injo ma iketo e delni. Ochalo gi band ma nigi rangi mathoth to otimo gik mathoth moloyo. Nolosi mokuongo e higni mag 1970 kokalo kuom laktar ma ja Japan ma iluongo ni Kenzo Kase. Chakre kindeno, osebedo gi huma ahinya e kind jotugo, jothieth mag ringruok, kendo kata joma pile ma dwaro dwoko piny lit.
Omiyo, ere kaka tep mar leche nyalo ketho ng’ol? Nitie yore matin.
Yo achiel maduong’ en kuom bero kaka remo wuotho. Ka iketo tep mar leche e kama orumo del ma owang', onyalo ting'o del mos mos. Mae kelo thuolo matin e kind dende kod tishu mantie piny. Kaluwore gi mano, ler mag remo ma ni e kuondego nigi thuolo mang’eny mar dongo kendo ng’injo. Riembo maber mar remo nyiso ni oksijen mang’eny kod gik ma konyo e ringruok nyalo chopo e fuonde motuo, ma konyo e chango. Kendo ka ringruok nyalo chango mapiyo, ng’olno nyalo dok piny mapiyo. Kuom ranyisi, ka in gi ng’ol e tiend ng’utni kendo iketo tape e wi ng’utni, ng’ol ma ng’utni ng’ado nyalo dwoko piny ng’olno kendo miyo ng’ato chango mapiyo. Inyalo neno nonro mathoth e wi wachni e .4-temo.
Yo machielo ma tep mar leche nyalo kethogo ng’ol en kaka onyalo ketho sistem mar limfa. Sistem mar limfa nigi ting’ mar golo gik ma ok owinjore, gik ma kelo kwiri, kod pi mang’eny ahinya e del. Ka nitie ng’ol, kinde mang’eny nitie pi ma pong’o e kama ng’olno nitie. Tep mar leche nyalo konyo e kelo ng’injo mar limfa. Ka oting’o ng’ut ng’ato mos e del, omiyo pi ma ng’ato ng’ado e delno wuotho, ma konyo e golo pi ma okalo kiewo kendo dwoko piny ng’ol. Omiyo, ka ng’utni opong’ gi ng’ut bang’ ng’wech kuom thuolo malach, keto tepi mar ng’ut nyalo konyo ringreni mondo ogol pi ma medoreno e yo maber moloyo.
Tep mar leche bende nyalo bedo gi tich maduong’ e winjo lit, ma nigi tudruok ma ok owinjore gi ng’ol. Lim en ranyisi mapile mar ng’ol, kendo ka in gi lit, kaka ringreni dwoko e wi parruok nyalo medore, ma nyalo miyo ng’olno odhi nyime kuom kinde malach. Tep mar leche nyalo miyo leche kod ng’ut ng’ato bedo motegno kendo miyo ng’ato bedo motegno, ma nyalo dwoko piny lit. Ka iwinjo lit matin, ringreni ok bedo gi parruok mang’eny, kendo mano nyalo bedo gi dwoko maber kuom ng’olno. Ochalo gi dwoko ma dwoko - lit matin nyiso ni ng’ato ok bi bedo gi parruok mang’eny, kendo parruok matin nyalo miyo ng’ato obed gi dwoko ma oromo maber mar ng’ol.
Koro, we wane ane ranyisi moko mag piny - adier. Ne abedo gi jonyiewo mabiro ira kendo nyisowa weche ma kelo mor. Jatugo moro ne oyudo hinyruok e goke. Ne osebedo ka otemo matek gi ng’ol kod rem kuom jumbe mang’eny. Bang’ chako tiyo kod tep marwa mar ng’injo, ne oneno ni ng’injo ne dok piny ahinya bang’ ndalo matin kende. Bende, litno ne obedo mayot, kendo ne onyalo dok e timne mar timo tiegruok mapiyo.
Kastoma machielo ne nigi tuwo mar ng’ut ma ok rum. Ong’ut ma ne ni e ng’ute ne nyalo medore kinde ka kinde ka owuotho kuom thuolo malach ahinya. Ne ochako tiyo kod tepi marwa mar ng’ut kaka yo mar geng’o tuwono. Ok mana ni ne odwoko piny kinde ma ne ng’ato ng’adoe bura -, to ka ng’ato ne ng’ado bura, ne ok obedo matek ahinya.
To en gima duong’ ng’eyo ni tepi mar ng’ut ok en thieth mar miriambo - duto. Otiyo maber ahinya ka otigodo kaka achiel kuom chenro mar thieth ma oting’o weche duto. Kuom ranyisi, ka in gi hinyruok marach ahinya, pod owinjore ipenj laktar kata jalony mar thieth mar del. Tep mar ng’ut nyalo bedo gi geno maber mar thieth mamoko kaka yueyo, ng’ado baraf, ng’ado ng’ut, kod ng’ado ng’ut (RICE).
Kapo ni iparo tiyo kod tep mar leche mag ng’ut, kae gin yore machuok ma inyalo tiyogo. Mokwongo, ne ni iloso kendo iweyo ng’ut kama ibiro ketoe tepi. Mano konyo mondo tepino obed maber. Mar ariyo, luwo yore mowinjore mag tiyo kodgi. Nitie yore mopogore opogore mag keto tape kaluwore gi kama ng’ato nitie e del kod kit hinyruok ma ng’ato yudo. Inyalo yudo puonj mang’eny e mbui ma nyiso kaka inyalo timo kamano e yoo makare.
Kaka jachiw tepi mag leche, an gi gombo ahinya mar chiwo gik ma nigi rang’iny mamalo -. Tep marwa mar leche olosi gi gik ma nigi rang’iny ma malo - ma ok nyal kelo tuoche kendo ma nyalo bedo kuom kinde malach. Onyalo ng’injo ka ringreni ng’injo ma ok olal teko mare mar ng’injo. Kata bed ni in ja ng’wech ma dwaro duoko piny ng’ich bang’ tugo maduong’ kata ng’at ma ng’ado bura gi tuwo mar ng’ich ma ok rum, tep marwa mar ng’ich nyalo bedo yiero maber ahinya.
Kapo ni idwaro ng’eyo mathoth e wi tepi marwa mar ng’injo kata ka idwaro chako mbaka e wi ng’iewo, kik ipar ni inyalo tudruok kode. Kinde duto wan kanyo mondo waduok penjo magi kendo wakonyi mondo iyud gik ma owinjore gi dwaro mari.
E giko, tep mar leche nyalo bedo gi dwoko maber kuom ng’ol kokalo kuom bero kaka remo wuotho, kelo ng’ol e sistem mar limfa, kendo duoko piny kaka ng’ato winjo lit. En gino mayot to tiyo maber ma nyalo bedo gi konyruok maduong’ e chenro mari mar rito ngimani kod bedo maber. Omiyo, ang’o momiyo ok item timo kamano mondo ine ber ma ibiro yudo?
Oboke
- Kase K, Wallis J, Kase A. Yo mar Keto Kinesio: Tiyo gi Tep mar Thieth ma Elastic e Yore mag Thieth kod Tuke. <2Zepa> Riwruok mar Pinyruoth mar Kinesio; Higa 2012.
- Kaka kinde kod ng’ich nyalo ketho bor mar ler mag jogo mahikgi oniang’. Fiz Ther . 1997 Agost 77(8): 849 - 57.
