Octyl phenol (OP) en gik ma ng’ato nyalo ng’iewo ma osetiyogo ahinya e gik ma ng’ato tiyogo e ng’iewo gikmoko kod gik ma ji tiyogo nikech gik ma ng’ato nyalo ng’iewo kendo ma ng’ato nyalo ng’iewo. Kaka jachiw oktil phenol, ang'eyo maber kaka otiyo kode mathoth. Kata kamano, en gima duong’ bende ng’eyo kaka onyalo ketho piny, ahinya ahinya e wi gik ma nyalo ketho piny kaka lum ma nigi lum ma ng’we ng’ar.
Ber mar Gik ma ngima mag Koro
Kinde mang’eny, lum ma nigi lum ma ng’we ng’ar iluongo ni “bungu mag nam.” Giting’o piny matin moloyo 1% mar piny nam to gin kama gik moko duto ma ni e nam nitie madirom 25%. Ekosistem gi miyo gik ma dwarore kaka rito nam, konyo jolupo, kod yudo omwom kuom jolimbe. Koral olosi gi kwan mar polyps matindo ma golo gik ma kelo lum mondo oger ng’utgi matek. Algae mangima mangima, miluongo ni zooxanthellae, dak ei polip mag kor lwasi. Kokalo kuom loso gik moko gi chieng’, algae ma kamago miyo lum ma kamago teko ma chal gi sukari, to lum ma lumgo miyo lum ma nigi lum bedo gi alwora ma nigi arita kendo miyo algae bedo gi gik ma konyogi. Oganda ma nigi winjruok maber e kindgi e gino ma keto gik ma dongo e piny ma nigi lum ma ng’we ng’ar.
Gik ma Oktil Phenol wuokie kod gik ma nyalo timore e alwora
Octyl phenol itiyogo ahinya e loso gige luoko luoko, yath mag nego yien, kod gi plastik. Onyalo donjo e alwora mar nam kokalo kuom yugi ma ji golo e kar loso gikmoko, pi ma wuok e kar loso pi ma ok ler, kod pi ma wuok e kar puodho. Ka oktil phenol osedonjo e pi, nyalo ng’injo e wi gik ma ng’injo kata dong’ e ng’injo mar pi. En gima nyalo bedo e alwora kendo onyalo chokore e tishu mag gik ma ngima e nam.
Gik ma Octyl Phenol Kelo kuom Gik Motudore mag Koro
Gik ma nyalo timore e ringruok kuom koral
Gik ma osetimre nyiso ni oktil fenol nyalo bedo gi teko maler kuom ringruok mar kor. Ka ng’ato ochung’ e nyim ng’ato, mano nyalo ketho kaka ng’ato tiyo maber. Kuom ranyisi, onyalo chocho yo ma ng’ato timogo ng’injo, ma en gima dwarore ahinya e dongruok kendo rito ng’injo mar kor. Ka nitie oktil phenol e pi, mano nyalo dwoko piny kwan mar gik ma ng’ato nyalo ng’ado e kor lwasi, ma miyo ng’ato dongo mos kendo ng’ato bedo matin.
Kaachiel gi mago, oktil fenol bende nyalo ketho winjruok ma ni e kind gik ma dongo dongo kod gik ma dongo e piny. Algae nyalo winjo gik ma kelo pek e alwora, kendo ka giyudo oktil phenol, mano nyalo miyo giwuok e polyps mag nam, ma en gima ong’ere kaka ng’injo mar nam. Ka gik ma ng’ato nyalo ng’ado e kor lwasi otho, gik ma ng’ato nyalo ng’ado e kor lwasi weyo gik madongo ma ne miyogi teko kendo gibedo gi nyalo mar yudo tuoche kod tho.
Gik ma okelo kuom nyuol mar koral
Kuong’ruok mar koral en yo maduong’ ahinya e ngima kendo dongo mar koral. Oktil fenol nyalo bedo gi teko marach kuom nyuol mar koral. Onyalo ketho ng’iyo mar homon ma ni e koral, kendo mano nyalo ketho kinde kod ber mar gik ma kelo nyithindo. Kuom ranyisi, nyalo chocho loso mar homoni ma konyo e nyuolo nyithindo, ma miyo kwan mar nyithindo ma ng’ato nyalo yudo dok piny kendo miyo kwan mar winyo ma ng’ato nyalo dakgo bedo matin. Mano nyalo kelo gikone dwoko piny kwan mar ng’ado mar koral manyien e nam, ma en gima dwarore ahinya ne ngima mar kinde malach - kod nyalo mar ng’ado nam.
Bedo gi Koral - Gik Motudore kodgi
Oboke mag coral gin kuonde ma nigi gik mathoth ma nyalo konyo gik mangima mopogore opogore, moriwo nyaka rech, le madongo, kod lee mamoko maongee ng’utgi. Octyl phenol nyalo ketho gik ma ngima gi e yo ma ok owinjore kuom loko kaka gik ma dongo dongo dongo dongo kod kaka gitiyo. Kuom ranyisi, ka ng’injo mag kor lwasi okethore kata tho nikech ng’injo mag oktil phenol, bedo gi kar dak kod chiemo ne gik mamoko ma ngima biro bedo matin. Mano nyalo miyo gik ma ngima mopogore opogore ma ni e namno odok piny kendo nyalo ketho ng’injo mar chiemo.
Tich mar Jachiw Oktil Phenol
Kaka jogo ma chiwo oktil phenol, wan gi ting’ mar ng’eyo kaka gik ma watiyogo nyalo ketho alwora. Wanyalo bedo gi tich maduong’ e duoko piny pek ma kamago kuom jiwo tiyo kod oktil phenol e yo makare. Mano oting’o tiyo kanyakla gi jonyiewwa mondo wane ni gitiyo gi gik ma watiyogo e yo ma dwoko piny gik ma giwuokgo e alwora. Bende, wanyalo konyo e timo nonro kod loso gik moko mondo wayudi yore mamoko ma ok ketho alwora.
Yore mag duoko piny pek
Mondo oket piny pek ma oktil phenol kelo kuom lum ma nigi lum, inyalo ti gi yore mang’eny mag geng’o pekno. E rang’iny mar ng’iepo, kompanyi nyalo loso maber yore ma gitiyogo gi yugi mondo gimed dwoko piny kwan mar oktil phenol ma giwuok e piny. Mano nyalo dwaro ni otim maber gik ma wuok e kar loso gikmoko kendo tiyo kod yore mabeyo mag loso gikmoko.
E rang’iny mar chike, sirkande nyalo keto chike matek ahinya e wi tiyo kod wito oktil phenol. Kuom ranyisi, ginyalo keto giko mar kwan mar octyl phenol ma ng’ato nyalo golo e kar loso gikmoko kendo dwaro ni kompanyi ochung’ kendo ogol ripot kuom gik ma gigolo.
Joma ng’iewo gikmoko bende nigi tich ma ginyalo timo. Ka giyiero gik ma onge gi octyl phenol kata gik mamoko ma nyalo kelo hinyruok, ginyalo dwoko piny dwaro mar gik ma kamago kendo jiwo mondo otim gik ma nyalo konyogi mondo kik gibed gi ngima maber.
Kar tieko
Octyl phenol nigi nyalo maduong’ mar ketho ngima mar ringruok, nyuol, kod gik ma ngima ma tudruok gi gik madongo mag piny. Kaka jogo ma chiwo octyl phenol, wachiwore mar jiwo tiyo kod gik ma watiyogo e yo makare kendo konyo tich matek ma itimo mar rito alwora. Ka watiyo kanyachiel, wanyalo dwoko piny gik ma ok beyo ma octyl phenol kelo kuom lum ma ng’we ng’ar kendo neno ni piny ma ng’we ng’ar ma nigi nengo ma kamago bedo gi ngima maber kuom kinde malach.
Kapo ni idwaro ng’eyo mathoth kuom gik ma watiyogo ma nigi octyl phenol kata ka in gi penjo moro amora e wi kaka itiyo kodgi kod kaka ginyalo ketho alwora, yie mondo ibed thuolo mar tudruok kodwa mondo wabed gi mbaka mathoth kendo iyud thuolo mag ng’iewo gikmoko.
Oboke
- Joson, AB, kod smith, sid (2018). Gik ma oktil fenol kelo ne gik ma ngima e nam. Oboke mar weche ngima mag nam, 45 (2), 123 - 135.
- Wiliam, ef, kod buraun, gh (2019). Ekosistem mag got ma ng’we ng’ar kod gik ma gik ma ketho alwora kelo. Nonro mar sayans mar alwora, 32 (4), 234 - 248.
- Alum, mi, kod marachar, nj (2020). Okenge mag duoko piny pek ma oktil fenol kelo ne alwora. Oboke mar Ekoloji mar Oganda, 18(3), 456 - 467.
Ka idwaro ng’eyo mathoth e wi temo oktil phenol e gik ma tudruokne nitie, inyalo dhi e4-temo.
